Grade 12 Past Exam Papers
Grade 12 Grade 12

Grade12PastExamPapers.co.za directory is the largest Grade 12 exam question papers database for South African learners and teachers. We focus solely on Grade 12.

Submit Papers

Xitsonga HL

Xitsonga HL Grade 12 question paper overview

This page includes Xitsonga HL Grade 12 past papers and memos.

Xitsonga HL (Ririmi Ra Le Kaya) Grade 12 exam question paper is divided into 3 parts, written on different days:

  • Paper 1: 70 marks, written for 2 hrs
  • Paper 2: 80 marks, written for 2 and a half hours
  • Paper 3: 100 marks, written for 3 hours

Paper 1 Exam Topics and Marks Allocation:

XiyengeNhlokomhakaTimaraka
XIYENGE XA AXikambelantwisiso30
XIYENGE XA BNkomiso10
XIYENGE XA CSwiaki na milawu ya matirhiselo ya ririmi30

Paper 2 Exam Topics and Marks Allocation:

XiyengeNhlokomhakaTimaraka
XIYENGE XA AVutlhokovetseri30
XIYENGE XA BNovhele/Mfuwo wa rixaka25
XIYENGE XA CNtlangu25

Paper 3 Exam Topics and Marks Allocation:

XiyengeNhlokomhakaTimaraka
XIYENGE XA AXitsalwana50
XIYENGE XA BXitshuriwa xa xitsalwambiko50
3 papersin the final exam
70 / 80 / 100 marksPaper 1 / 2 / 3
2 hours / 2½ hours / 3 hourswriting time
2020–20267 years of papers
72papers and memos

Exam facts from the DBE November 2025 question papers. See the full exam guide.

Xitsonga HL Grade 12 Papers

Exam Practice

Xitsonga HL: Most Common Exam Questions Quiz

Real questions from DBE NSC Xitsonga Home Language papers (2023 to 2025), word for word, with the official memo answers. Multiple choice questions are marked for you. For written questions, think of your answer, open the memo and mark yourself.

49

Exam Questions

6

Topics

2

Papers

3

NSC Years (2023 to 2025)

Paper 1Comprehension(1 mark)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 1.2

Read first: XITSHURIWA XA A (ndzimana ya 2) (the words being asked about are highlighted)
Xitsonga paragraph about a young man named Hangalakani with highlighted words, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 1.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Xivulwa lexi nge: 'Vusiku sala endlwini' xi hlamusela ku …
Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 1.11

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a man sleeping while hugging a pillow, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 1.11
Hlamusela leswi humelelaka eka xitshuriwa xa B.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 1.12

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a man sleeping while hugging a pillow, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 1.12
Etlelelo ra wanuna loyi a nga eka xitshuriwa xa B ri kombisa yini?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 1.13

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a man sleeping while hugging a pillow, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 1.13
U titwa njhani hi leswi humelelaka eka xitshuriwa xa B? Seketela nhlamulo ya wena.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Advert Analysis(1 mark)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 3.1

Look at: XITSHURIWA XA D
Advertisement for Voningani photocopier machines, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 3.1
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ku va munavetisi a tsarile tindlela to tihlanganisa na yena ha tona eka xinavetiso lexi i ku endlela leswaku ... va kota ku fikelela bindzu ra yena hi ku olova.
Paper 1Language Structures(2 marks)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 3.6

As printed in the paper (look at the word in bold)
Xitsonga grammar question about a verb suffix in bold, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 3.6
Hi wihi ntirho wa xiaki lexi tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi? Hi hina ntsena hi nga na michini yo olova no tirhiseka emisaveni hinkwayo.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Cartoon Analysis(1 mark)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 4.1

Look at: XITSHURIWA XA E
Cartoon of a parent asking a principal about school fees, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 4.1
Boxa mbangu lowu swimunhuhatwa leswi nga eka khatuni leyi nga laha henhla swi vulavulaka swi ri eka wona.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Cartoon Analysis(1 mark)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 4.2

Look at: XITSHURIWA XA E
Cartoon of a parent asking a principal about school fees, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 4.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ntirho wa nsayino lowu nga eka khathuni wu komba ...
Paper 1Proverbs & Idioms(2 marks)

NSC May/June 2023 · Paper 1 · Question 5.6

Read first: XITSHURIWA XA F
Xitsonga story Siku rero ndzi nge ri rivali about a dangerous criminal, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2023 Paper 1 Question 5.6
Ku ya hi xitshuriwa xa F, xivulavulelo lexi nga laha hansi xi nga tirhisiwa loko ku humelerile yini? Ndzi pone ri ahlamile.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 1.11

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a smiling couple looking at a laptop, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 1.11
Hlamusela leswi u swi vonaka eka xitshuriwa xa B.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 1.12

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a smiling couple looking at a laptop, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 1.12
U titwa njhani hi leswi humelelaka eka xitshuriwa xa B? Seketela nhlamulo ya wena.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 1.13

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a smiling couple looking at a laptop, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 1.13
Xana leswi humelelaka eka xitshuriwa xa B, swi lemukisa vanhu yini?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Advert Analysis(1 mark)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 3.1

Look at: XITSHURIWA XA D
Advertisement for Nestle Cremora coffee creamer with a cake, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 3.1
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ku va munavetisi a tirhisile fonto leyikulu leyi tikisiweke eka nhlokomhaka ya xinavetiso lexi nga laha henhla u lava ku koka ... ra vaamukeri va hungu.
Paper 1Language Structures(2 marks)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 3.6

As printed in the paper (look at the word in bold)
Xitsonga grammar question about a word in bold from a Cremora advert, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 3.6
Nyika ntirho wa riengeteri leri tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi. Pfuka hi tiya kumbe kofi leyi nga na Cremora namixo.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Cartoon Analysis(1 mark)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 4.2

Look at: XITSHURIWA XA E
Cartoon of two police officers outside a hotel, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 4.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Marito ya ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 ma kombisa leswaku ku baleseriwile vaendzi ... eka mbangu lowu u wu boxeke eka 4.1 laha henhla.
Paper 1Language Structures(2 marks)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 4.6

As printed in the paper (look at the word in bold)
Xitsonga grammar question about a demonstrative in bold, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 4.6
Tlhela u tsala xivulwa lexi nga laha hansi kambe u siva risivikomba leri tikisiweke hi ra ndhawu ya vunharhu. Ndhawu leyi a yi hlayisekangi!

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Language Structures(1 mark)

NSC May/June 2024 · Paper 1 · Question 5.1

As printed in the paper (look at the word in bold)
Xitsonga question asking to replace a phrase in bold with one word, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2024 Paper 1 Question 5.1
Siva xivulwahava lexi tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi hi rito rin'we. Siku leri landzelaka u ta va kuma va ri eku tlangeni.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 1.2

Read first: XITSHURIWA XA A (ndzimana ya 1) (the words being asked about are highlighted)
Xitsonga paragraph about mining and illegal miners in South Africa, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 1.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ku ceriwa ka swicelwa hi vaceri lava nga riki enawini swi … ikhonomi ya tiko.
Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 1.12

Look at: XITSHURIWA XA B
Photographs of minerals including coal, a diamond and gold bars, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 1.12
Hi swihi leswi humelerisiwaka hi XITSHURIWA XA B?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 1.13

Look at: XITSHURIWA XA B
Photographs of minerals including coal, a diamond and gold bars, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 1.13
Hikokwalaho ka yini switirhisiwa leswi endliweke hi swilo leswi kombisiweke eka XITSHURIWA XA B swi xavisiwa hi ntsengo wa le henhla swinene?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 1.14

Look at: XITSHURIWA XA B
Photographs of minerals including coal, a diamond and gold bars, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 1.14
U titwa njhani hi leswi kombisiweke eka XITSHURIWA XA B? Seketela nhlamulo ya wena.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Advert Analysis(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 3.1

Look at: XITSHURIWA XA D
Advertisement for an energy saving glass kettle on sale, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 3.1
Vutihlanganisi lebyi tsariweke eka xinavetiso lexi byi tiyisisa leswaku vini va xona i va ...
Paper 1Cartoon Analysis(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 4.2

Look at: XITSHURIWA XA E
Cartoon of parents and a child with a bicycle at Christmas, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 4.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Tirhiboni leti bohiweke eka xikanyakanya na le ka mabokisi lama nga etlhelo ka xona ti kombisa leswaku swilo leswi i …
Paper 1Proverbs & Idioms(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 1 · Question 5.3

Read first: XITSHURIWA XA F
Xitsonga passage about how corruption damages the country, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2024 Paper 1 Question 5.3
Ku ya hi xitshuriwa xa F, xivulavulelo lexi nga laha hansi xi nga tirhisiwa loko ku humelerile yini? Vanhu va ba mati tingwenya ti etlela.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 1.11

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a pickpocket taking money from a woman's handbag, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 1.11
Hlamusela leswi humelerisiwaka hi xitshuriwa xa B hi ku hetiseka.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 1.12

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a pickpocket taking money from a woman's handbag, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 1.12
Leswi humelerisiwaka hi xitshuriwa xa B swi ku tisela yini emiehleketweni?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 1.13

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a pickpocket taking money from a woman's handbag, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 1.13
A wu ta titwa njhani loko a wu ri ekusuhi na leswi humelerisiwaka hi xitshuriwa xa B? Seketela nhlamulo ya wena.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Advert Analysis(1 mark)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 3.1

Look at: XITSHURIWA XA D
Advertisement for LED light bulbs with a buy one get one free offer, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 3.1
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Marito ya munavetisi lama nge: 'Loko u xava dlilopu yin'we hi R20,00 u nyikiwa yin'wana mahala' ya ... vaxavi mali hikuva va kota ku xava tidlilopu to tala hi mali yitsongo.
Paper 1Language Structures(2 marks)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 3.6

As printed in the paper (look at the word in bold)
Xitsonga question about a proverb in bold, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 3.6
Xana xivuriso lexi tikisiweke laha hansi a wu ta xi tirhisa loko swi te yini? 'Bana mhunti ya ha ri na mahika, vanghana va nga si olela hinkwato!'

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Cartoon Analysis(1 mark)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 4.2

Look at: XITSHURIWA XA E
Cartoon of a teenager in a messy bedroom arguing with his mother, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 4.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ku va nhundzu ya ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 yi hangalakile swi nga va swi kombisa leswaku xi na …
Paper 1Language Structures(2 marks)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 4.6

As printed in the paper (look at the word in bold)
Xitsonga grammar question about a verb in bold, Xitsonga HL Grade 12 NSC May/June 2025 Paper 1 Question 4.6
Tlhela u tsala xivulwa lexi nga laha hansi kutani u yisa rito leri tikisiweke eka rhavi ra xivuyevuye. Ndza ku twa n'wananga kambe ndza ha ta lavisisa mhaka leyi.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Proverbs & Idioms(2 marks)

NSC May/June 2025 · Paper 1 · Question 5.3

Xana xivulavulelo lexi nga laha hansi a wu ta xi tirhisa loko ku humelerile yini? Hi lo pona ri ahlamile.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC November 2025 · Paper 1 · Question 1.12

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a young woman slumped over drugs and syringes, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2025 Paper 1 Question 1.12
Hi rihi hungunkulu leri humelerisiwaka hi XITSHURIWA XA B?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Comprehension(2 marks)

NSC November 2025 · Paper 1 · Question 1.14

Look at: XITSHURIWA XA B
Photograph of a young woman slumped over drugs and syringes, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2025 Paper 1 Question 1.14
U titwa njhani hi leswi humelelaka eka XITSHURIWA XA B? Seketela nhlamulo ya wena.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 1Advert Analysis(1 mark)

NSC November 2025 · Paper 1 · Question 3.2

Look at: XITSHURIWA XA D
Advertisement for air conditioners on sale, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2025 Paper 1 Question 3.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Xikongomelo xa munavetisi xo va a hungutile nxavo wa switimulamoya leswi i ku endlela leswaku ... va hatlisa va ya xava mbhukuto wu nga si hela.
Paper 1Cartoon Analysis(1 mark)

NSC November 2025 · Paper 1 · Question 4.2

Look at: XITSHURIWA XA E
Cartoon of a mother scolding a teenager watching TV at night, Xitsonga HL Grade 12 NSC November 2025 Paper 1 Question 4.2
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 a xi swi lavi leswaku ximunhuhatwa xa nomboro ya 2 xi langutisa tivhidiyo hikuva ti na …
Paper 2Poetry(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 2.1

Read the poem

NKUWA – MA Khosa

  1. 1Lowu nkuwa wu ma rhwele makuwa,
  2. 2Rhavi rin'wana na rin'wana hi wona ntsena,
  3. 3Ni swinembeletana swa wona hi wona ntsena,
  4. 4Ku tshwuka ka nkuwa lowu hi nga vuli kona!
  5. 5Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.
  6. 6Wonge u nga kha u khojeta wa ha ta hi le kule lee!
  7. 7Ku leha ka nkuwa khoma kwala!
  8. 8Loko u ehleketa ku khandziya,
  9. 9Hi rhavi kumbe tshinya,
  10. 10Matsolo ya dzunga ya gudlagudla.
  11. 11Timbilu ti banana, kumbe loko a wo tlhuva kunene ke?
  12. 12Loko ma wela ehansi ritshuri be!
  13. 13Se u to dya misava?
  14. 14Se swi nga to yini?
  15. 15Hikuva makuwa wa ma lava.
  16. 16Hambileswi wu rhetaka.
  17. 17Hambileswi wu tlhivaka tilo.
  18. 18Ringeta u ta kala u swi kota.
  19. 19Ndzhwalo va ringetela emakatleni.
  20. 20Loko u lava swo nandziha ringeta.
  21. 21Ku kuma swona i ku juluka nyuku,
  22. 22Buku yi vurile tano.
  23. 23Handlekaswona u ta dya ku vonateka.
  24. 24Tibuku mihandzu ya tona hi leyo tsokombela.
  25. 25Ku hlaya tona i tlakula-va-xurhe!
  26. 26Ku khoma tona na vurhongo byi phaha mpela!
  27. 27Kambe tiyisela u ta vona wena!
  28. 28U ta vona mihandzu ya kona,
  29. 29Yi ta fana ni ya nkuwa walowu u wu vonaka kwala mahlweni ka wena.
Hi xihi xifaniso xa le miehleketweni lexi humelerisiwaka hi xitlhokovetselo lexi?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 2.2

Read the poem

NKUWA – MA Khosa

  1. 1Lowu nkuwa wu ma rhwele makuwa,
  2. 2Rhavi rin'wana na rin'wana hi wona ntsena,
  3. 3Ni swinembeletana swa wona hi wona ntsena,
  4. 4Ku tshwuka ka nkuwa lowu hi nga vuli kona!
  5. 5Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.
  6. 6Wonge u nga kha u khojeta wa ha ta hi le kule lee!
  7. 7Ku leha ka nkuwa khoma kwala!
  8. 8Loko u ehleketa ku khandziya,
  9. 9Hi rhavi kumbe tshinya,
  10. 10Matsolo ya dzunga ya gudlagudla.
  11. 11Timbilu ti banana, kumbe loko a wo tlhuva kunene ke?
  12. 12Loko ma wela ehansi ritshuri be!
  13. 13Se u to dya misava?
  14. 14Se swi nga to yini?
  15. 15Hikuva makuwa wa ma lava.
  16. 16Hambileswi wu rhetaka.
  17. 17Hambileswi wu tlhivaka tilo.
  18. 18Ringeta u ta kala u swi kota.
  19. 19Ndzhwalo va ringetela emakatleni.
  20. 20Loko u lava swo nandziha ringeta.
  21. 21Ku kuma swona i ku juluka nyuku,
  22. 22Buku yi vurile tano.
  23. 23Handlekaswona u ta dya ku vonateka.
  24. 24Tibuku mihandzu ya tona hi leyo tsokombela.
  25. 25Ku hlaya tona i tlakula-va-xurhe!
  26. 26Ku khoma tona na vurhongo byi phaha mpela!
  27. 27Kambe tiyisela u ta vona wena!
  28. 28U ta vona mihandzu ya kona,
  29. 29Yi ta fana ni ya nkuwa walowu u wu vonaka kwala mahlweni ka wena.
Tshaha ntila lowu kombisaka leswaku loko munhu a lava swilo leswinene u fanele ku tirha hi matimba.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 2.3

Read the poem

NKUWA – MA Khosa

  1. 1Lowu nkuwa wu ma rhwele makuwa,
  2. 2Rhavi rin'wana na rin'wana hi wona ntsena,
  3. 3Ni swinembeletana swa wona hi wona ntsena,
  4. 4Ku tshwuka ka nkuwa lowu hi nga vuli kona!
  5. 5Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.
  6. 6Wonge u nga kha u khojeta wa ha ta hi le kule lee!
  7. 7Ku leha ka nkuwa khoma kwala!
  8. 8Loko u ehleketa ku khandziya,
  9. 9Hi rhavi kumbe tshinya,
  10. 10Matsolo ya dzunga ya gudlagudla.
  11. 11Timbilu ti banana, kumbe loko a wo tlhuva kunene ke?
  12. 12Loko ma wela ehansi ritshuri be!
  13. 13Se u to dya misava?
  14. 14Se swi nga to yini?
  15. 15Hikuva makuwa wa ma lava.
  16. 16Hambileswi wu rhetaka.
  17. 17Hambileswi wu tlhivaka tilo.
  18. 18Ringeta u ta kala u swi kota.
  19. 19Ndzhwalo va ringetela emakatleni.
  20. 20Loko u lava swo nandziha ringeta.
  21. 21Ku kuma swona i ku juluka nyuku,
  22. 22Buku yi vurile tano.
  23. 23Handlekaswona u ta dya ku vonateka.
  24. 24Tibuku mihandzu ya tona hi leyo tsokombela.
  25. 25Ku hlaya tona i tlakula-va-xurhe!
  26. 26Ku khoma tona na vurhongo byi phaha mpela!
  27. 27Kambe tiyisela u ta vona wena!
  28. 28U ta vona mihandzu ya kona,
  29. 29Yi ta fana ni ya nkuwa walowu u wu vonaka kwala mahlweni ka wena.
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ntila wa 5 wu ri: 'Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.' Ku 'phomisa marha' swi vula ku va swakudya swi …
Paper 2Poetry(3 marks)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 2.4

Read the poem

NKUWA – MA Khosa

  1. 1Lowu nkuwa wu ma rhwele makuwa,
  2. 2Rhavi rin'wana na rin'wana hi wona ntsena,
  3. 3Ni swinembeletana swa wona hi wona ntsena,
  4. 4Ku tshwuka ka nkuwa lowu hi nga vuli kona!
  5. 5Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.
  6. 6Wonge u nga kha u khojeta wa ha ta hi le kule lee!
  7. 7Ku leha ka nkuwa khoma kwala!
  8. 8Loko u ehleketa ku khandziya,
  9. 9Hi rhavi kumbe tshinya,
  10. 10Matsolo ya dzunga ya gudlagudla.
  11. 11Timbilu ti banana, kumbe loko a wo tlhuva kunene ke?
  12. 12Loko ma wela ehansi ritshuri be!
  13. 13Se u to dya misava?
  14. 14Se swi nga to yini?
  15. 15Hikuva makuwa wa ma lava.
  16. 16Hambileswi wu rhetaka.
  17. 17Hambileswi wu tlhivaka tilo.
  18. 18Ringeta u ta kala u swi kota.
  19. 19Ndzhwalo va ringetela emakatleni.
  20. 20Loko u lava swo nandziha ringeta.
  21. 21Ku kuma swona i ku juluka nyuku,
  22. 22Buku yi vurile tano.
  23. 23Handlekaswona u ta dya ku vonateka.
  24. 24Tibuku mihandzu ya tona hi leyo tsokombela.
  25. 25Ku hlaya tona i tlakula-va-xurhe!
  26. 26Ku khoma tona na vurhongo byi phaha mpela!
  27. 27Kambe tiyisela u ta vona wena!
  28. 28U ta vona mihandzu ya kona,
  29. 29Yi ta fana ni ya nkuwa walowu u wu vonaka kwala mahlweni ka wena.
Mutlhokovetseri eka ntila wa 10 lowu nge: 'Matsolo ya dzunga ya gudlagudla' u tirhisile rito 'gudlagudla'. Nyika nhlamuselo ya rona ya masiku hinkwawo u tlhela u kombisa hilaha a ri tirhiseke hakona eka xitlhokovetselo lexi.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 2.5

Read the poem

NKUWA – MA Khosa

  1. 1Lowu nkuwa wu ma rhwele makuwa,
  2. 2Rhavi rin'wana na rin'wana hi wona ntsena,
  3. 3Ni swinembeletana swa wona hi wona ntsena,
  4. 4Ku tshwuka ka nkuwa lowu hi nga vuli kona!
  5. 5Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.
  6. 6Wonge u nga kha u khojeta wa ha ta hi le kule lee!
  7. 7Ku leha ka nkuwa khoma kwala!
  8. 8Loko u ehleketa ku khandziya,
  9. 9Hi rhavi kumbe tshinya,
  10. 10Matsolo ya dzunga ya gudlagudla.
  11. 11Timbilu ti banana, kumbe loko a wo tlhuva kunene ke?
  12. 12Loko ma wela ehansi ritshuri be!
  13. 13Se u to dya misava?
  14. 14Se swi nga to yini?
  15. 15Hikuva makuwa wa ma lava.
  16. 16Hambileswi wu rhetaka.
  17. 17Hambileswi wu tlhivaka tilo.
  18. 18Ringeta u ta kala u swi kota.
  19. 19Ndzhwalo va ringetela emakatleni.
  20. 20Loko u lava swo nandziha ringeta.
  21. 21Ku kuma swona i ku juluka nyuku,
  22. 22Buku yi vurile tano.
  23. 23Handlekaswona u ta dya ku vonateka.
  24. 24Tibuku mihandzu ya tona hi leyo tsokombela.
  25. 25Ku hlaya tona i tlakula-va-xurhe!
  26. 26Ku khoma tona na vurhongo byi phaha mpela!
  27. 27Kambe tiyisela u ta vona wena!
  28. 28U ta vona mihandzu ya kona,
  29. 29Yi ta fana ni ya nkuwa walowu u wu vonaka kwala mahlweni ka wena.
Ku vuyeleriwa ka rito 'Hambileswi' eka mintila ya 16 na 17 leyi nge: 'Hambileswi wu rhetaka' na 'Hambileswi wu tlhivaka tilo', swi tshikelela/tiyisisa yini?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 2.6

Read the poem

NKUWA – MA Khosa

  1. 1Lowu nkuwa wu ma rhwele makuwa,
  2. 2Rhavi rin'wana na rin'wana hi wona ntsena,
  3. 3Ni swinembeletana swa wona hi wona ntsena,
  4. 4Ku tshwuka ka nkuwa lowu hi nga vuli kona!
  5. 5Wu phomisa ni marha ku wu keluta kunene ntsena.
  6. 6Wonge u nga kha u khojeta wa ha ta hi le kule lee!
  7. 7Ku leha ka nkuwa khoma kwala!
  8. 8Loko u ehleketa ku khandziya,
  9. 9Hi rhavi kumbe tshinya,
  10. 10Matsolo ya dzunga ya gudlagudla.
  11. 11Timbilu ti banana, kumbe loko a wo tlhuva kunene ke?
  12. 12Loko ma wela ehansi ritshuri be!
  13. 13Se u to dya misava?
  14. 14Se swi nga to yini?
  15. 15Hikuva makuwa wa ma lava.
  16. 16Hambileswi wu rhetaka.
  17. 17Hambileswi wu tlhivaka tilo.
  18. 18Ringeta u ta kala u swi kota.
  19. 19Ndzhwalo va ringetela emakatleni.
  20. 20Loko u lava swo nandziha ringeta.
  21. 21Ku kuma swona i ku juluka nyuku,
  22. 22Buku yi vurile tano.
  23. 23Handlekaswona u ta dya ku vonateka.
  24. 24Tibuku mihandzu ya tona hi leyo tsokombela.
  25. 25Ku hlaya tona i tlakula-va-xurhe!
  26. 26Ku khoma tona na vurhongo byi phaha mpela!
  27. 27Kambe tiyisela u ta vona wena!
  28. 28U ta vona mihandzu ya kona,
  29. 29Yi ta fana ni ya nkuwa walowu u wu vonaka kwala mahlweni ka wena.
Hungu leri humelerisiwaka hi mutlhokovetseri eka ndzimana yo hetelela ri endla u titwa njhani? Seketela nhlamulo ya wena.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(2 marks)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 3.1

Read the poem

VAMANANA VA AFRIKA-DZONGA – ME Mhinga

  1. 1Timpecani ti dzudzekile,
  2. 2Ti nyulekile,
  3. 3Emavokweni,
  4. 4Ebyongweni,
  5. 5Eririn'wini,
  6. 6Emilengeni.
  7. 7Ha khensa wena Xidemokirasi u nga ti chucha.
  8. 8Loko Xidemokirasi a nga se yi lamula,
  9. 9I wansati wa ka mani loyi a titirhela?
  10. 10Futhi a titirhela ni mitirho leyi a yi yirisiwa no yi khumba kunene loku?
  11. 11Kasi a yo yiriseriwa mona.
  12. 12Vuswikoti byi pfaleriwile eswandleni swa yena.
  13. 13Lebyi loko byi humesiwa sweswi va salaka va tikhomile swilebvu ntsena.
  14. 14A ta va n'wana wa mani,
  15. 15Loyi a ta pfumeleriwa ku tirhisa byongo,
  16. 16Ku ehleketa no pimapima timhaka etikweni a ri waxisati?
  17. 17Kambe loko ku ri wansati wa n'wana Xidemokirasi,
  18. 18U pimapima makungu va sala va anhlamisile ni milomo gabaa!
  19. 19U ba xigandlu makungu ya pasa handle ko dlidlimbetiwa.
  20. 20Ina, hungu ro huma enon'weni wa wansati a ri bakanyiwa.
  21. 21Futhi a ri tiveka ri phyama bya nyamatana.
  22. 22Futhi no tipfala tindleve a va tipfala leswaku va nga ri twi rito rakwe.
  23. 23Loko o tokolo, a a ta bomodziwa a pfimba nomo lowu!
  24. 24Kambe ku khensa hi ku tlherisela eka wena Xidemokirasi,
  25. 25Wena loyi a vekeke rito:
  26. 26Wansati na yenavu i munhu;
  27. 27Wa faneriwa hi ku ahlamisavu nomo,
  28. 28A chulula ta le xifuveni,
  29. 29Handle ka ku monyiwa.
  30. 30Rito ra wansati se ra twakalavu,
  31. 31Ra veka nawu wu landzeleriwa,
  32. 32Ra ba nhonga ehansi ku alelana no xanisiwa,
  33. 33Kona loko o za a kolola!
  34. 34Mhaka yi endleka hi ku copeta ka tihlo,
  35. 35Malamulele ku ri yena Xidemokirasi.
  36. 36A wu ta nghena ehubyeni u ri wena mani?
  37. 37Kambe hi ku Xidemokirasi u yi lamurile,
  38. 38Wansati na yena wa nghena na yena a humesa vonelo.
  39. 39Hikuva i ntirho lowu a wu foromeriwile wanuna ntsena.
  40. 40Kambe Xidemokirasi a swi hangalasela le kule lee!
  41. 41Sweswi na vaEvha swo nyarhula na swibalesa,
  42. 42Futhi swi tirha onge mundzuku a swi nga ha tirhi.
  43. 43Ku fambisa emitirhweni a wu ta swi nyikiwa hi mani?
  44. 44Hikuva ndhawu ya wena a yi tiveka yi ri exitangeni ntsena.
  45. 45Kambe namuntlha vanhwanyana swi ba nhonga ehansi,
  46. 46Meno ya dzadzamela na matsolo ya gudlagudla.
  47. 47Xitanga xi ta vonaka loko yi chayile.
  48. 48Loko ri xa ku ya handzeriwa swivondlwana hinkwerhu ka hina.
  49. 49Namuntlha wansati u ba nhonga ephalamende,
  50. 50Vakhalabye va mimpandlha va rhurhumela,
  51. 51Futhi loko swi tikile na nyangwa va kombiwa hi rintiho,
  52. 52Va ta khawula ku n'wi vonela ebodhleleni.
  53. 53Hi ri wena Xidemokirasi hi ba mandla,
  54. 54Hi ku hluvulela xihuku eka nyimpi leyi u yi hluleke,
  55. 55Loko a ku nga ri wena u goveke 27 wa malembe emakorhweni ya tingwenya,
  56. 56Hina vavasati a hi ta va hi ri kwihi sweswi?
  57. 57Meno a va ta va va hi khuvutile khale!
  58. 58Vavanuna a va tlangela ehenhla ka hina va tiololela eka hina.
  59. 59Kambe hi ri wanuna a ringeti sweswi!
  60. 60U ta tisola a lo ba, hi khwiri.
  61. 61Hi ri u nga rivali ku khensa Xidemokirasi,
  62. 62Ku va wansati eka leyi Afrika-Dzonga a ka ha ri nkhavi.
  63. 63Sweswi ntswele yi rhangela tihomu ti ya nwa mati ti tlhela ti kolwa.
  64. 64Ingi moya waku wu nga wisa hi kurhula Madiba,
  65. 65U khatsile ndzima ya tindzima yi lo juu!
  66. 66Se swi le mavokweni ya hina.
Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 3.2

Read the poem

VAMANANA VA AFRIKA-DZONGA – ME Mhinga

  1. 1Timpecani ti dzudzekile,
  2. 2Ti nyulekile,
  3. 3Emavokweni,
  4. 4Ebyongweni,
  5. 5Eririn'wini,
  6. 6Emilengeni.
  7. 7Ha khensa wena Xidemokirasi u nga ti chucha.
  8. 8Loko Xidemokirasi a nga se yi lamula,
  9. 9I wansati wa ka mani loyi a titirhela?
  10. 10Futhi a titirhela ni mitirho leyi a yi yirisiwa no yi khumba kunene loku?
  11. 11Kasi a yo yiriseriwa mona.
  12. 12Vuswikoti byi pfaleriwile eswandleni swa yena.
  13. 13Lebyi loko byi humesiwa sweswi va salaka va tikhomile swilebvu ntsena.
  14. 14A ta va n'wana wa mani,
  15. 15Loyi a ta pfumeleriwa ku tirhisa byongo,
  16. 16Ku ehleketa no pimapima timhaka etikweni a ri waxisati?
  17. 17Kambe loko ku ri wansati wa n'wana Xidemokirasi,
  18. 18U pimapima makungu va sala va anhlamisile ni milomo gabaa!
  19. 19U ba xigandlu makungu ya pasa handle ko dlidlimbetiwa.
  20. 20Ina, hungu ro huma enon'weni wa wansati a ri bakanyiwa.
  21. 21Futhi a ri tiveka ri phyama bya nyamatana.
  22. 22Futhi no tipfala tindleve a va tipfala leswaku va nga ri twi rito rakwe.
  23. 23Loko o tokolo, a a ta bomodziwa a pfimba nomo lowu!
  24. 24Kambe ku khensa hi ku tlherisela eka wena Xidemokirasi,
  25. 25Wena loyi a vekeke rito:
  26. 26Wansati na yenavu i munhu;
  27. 27Wa faneriwa hi ku ahlamisavu nomo,
  28. 28A chulula ta le xifuveni,
  29. 29Handle ka ku monyiwa.
  30. 30Rito ra wansati se ra twakalavu,
  31. 31Ra veka nawu wu landzeleriwa,
  32. 32Ra ba nhonga ehansi ku alelana no xanisiwa,
  33. 33Kona loko o za a kolola!
  34. 34Mhaka yi endleka hi ku copeta ka tihlo,
  35. 35Malamulele ku ri yena Xidemokirasi.
  36. 36A wu ta nghena ehubyeni u ri wena mani?
  37. 37Kambe hi ku Xidemokirasi u yi lamurile,
  38. 38Wansati na yena wa nghena na yena a humesa vonelo.
  39. 39Hikuva i ntirho lowu a wu foromeriwile wanuna ntsena.
  40. 40Kambe Xidemokirasi a swi hangalasela le kule lee!
  41. 41Sweswi na vaEvha swo nyarhula na swibalesa,
  42. 42Futhi swi tirha onge mundzuku a swi nga ha tirhi.
  43. 43Ku fambisa emitirhweni a wu ta swi nyikiwa hi mani?
  44. 44Hikuva ndhawu ya wena a yi tiveka yi ri exitangeni ntsena.
  45. 45Kambe namuntlha vanhwanyana swi ba nhonga ehansi,
  46. 46Meno ya dzadzamela na matsolo ya gudlagudla.
  47. 47Xitanga xi ta vonaka loko yi chayile.
  48. 48Loko ri xa ku ya handzeriwa swivondlwana hinkwerhu ka hina.
  49. 49Namuntlha wansati u ba nhonga ephalamende,
  50. 50Vakhalabye va mimpandlha va rhurhumela,
  51. 51Futhi loko swi tikile na nyangwa va kombiwa hi rintiho,
  52. 52Va ta khawula ku n'wi vonela ebodhleleni.
  53. 53Hi ri wena Xidemokirasi hi ba mandla,
  54. 54Hi ku hluvulela xihuku eka nyimpi leyi u yi hluleke,
  55. 55Loko a ku nga ri wena u goveke 27 wa malembe emakorhweni ya tingwenya,
  56. 56Hina vavasati a hi ta va hi ri kwihi sweswi?
  57. 57Meno a va ta va va hi khuvutile khale!
  58. 58Vavanuna a va tlangela ehenhla ka hina va tiololela eka hina.
  59. 59Kambe hi ri wanuna a ringeti sweswi!
  60. 60U ta tisola a lo ba, hi khwiri.
  61. 61Hi ri u nga rivali ku khensa Xidemokirasi,
  62. 62Ku va wansati eka leyi Afrika-Dzonga a ka ha ri nkhavi.
  63. 63Sweswi ntswele yi rhangela tihomu ti ya nwa mati ti tlhela ti kolwa.
  64. 64Ingi moya waku wu nga wisa hi kurhula Madiba,
  65. 65U khatsile ndzima ya tindzima yi lo juu!
  66. 66Se swi le mavokweni ya hina.
Tsavula ntila lowu seketelaka mhaka ya leswaku khale vavasati a va xanisiwa no biwa hi vavanuna.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 3.3

Read the poem

VAMANANA VA AFRIKA-DZONGA – ME Mhinga

  1. 1Timpecani ti dzudzekile,
  2. 2Ti nyulekile,
  3. 3Emavokweni,
  4. 4Ebyongweni,
  5. 5Eririn'wini,
  6. 6Emilengeni.
  7. 7Ha khensa wena Xidemokirasi u nga ti chucha.
  8. 8Loko Xidemokirasi a nga se yi lamula,
  9. 9I wansati wa ka mani loyi a titirhela?
  10. 10Futhi a titirhela ni mitirho leyi a yi yirisiwa no yi khumba kunene loku?
  11. 11Kasi a yo yiriseriwa mona.
  12. 12Vuswikoti byi pfaleriwile eswandleni swa yena.
  13. 13Lebyi loko byi humesiwa sweswi va salaka va tikhomile swilebvu ntsena.
  14. 14A ta va n'wana wa mani,
  15. 15Loyi a ta pfumeleriwa ku tirhisa byongo,
  16. 16Ku ehleketa no pimapima timhaka etikweni a ri waxisati?
  17. 17Kambe loko ku ri wansati wa n'wana Xidemokirasi,
  18. 18U pimapima makungu va sala va anhlamisile ni milomo gabaa!
  19. 19U ba xigandlu makungu ya pasa handle ko dlidlimbetiwa.
  20. 20Ina, hungu ro huma enon'weni wa wansati a ri bakanyiwa.
  21. 21Futhi a ri tiveka ri phyama bya nyamatana.
  22. 22Futhi no tipfala tindleve a va tipfala leswaku va nga ri twi rito rakwe.
  23. 23Loko o tokolo, a a ta bomodziwa a pfimba nomo lowu!
  24. 24Kambe ku khensa hi ku tlherisela eka wena Xidemokirasi,
  25. 25Wena loyi a vekeke rito:
  26. 26Wansati na yenavu i munhu;
  27. 27Wa faneriwa hi ku ahlamisavu nomo,
  28. 28A chulula ta le xifuveni,
  29. 29Handle ka ku monyiwa.
  30. 30Rito ra wansati se ra twakalavu,
  31. 31Ra veka nawu wu landzeleriwa,
  32. 32Ra ba nhonga ehansi ku alelana no xanisiwa,
  33. 33Kona loko o za a kolola!
  34. 34Mhaka yi endleka hi ku copeta ka tihlo,
  35. 35Malamulele ku ri yena Xidemokirasi.
  36. 36A wu ta nghena ehubyeni u ri wena mani?
  37. 37Kambe hi ku Xidemokirasi u yi lamurile,
  38. 38Wansati na yena wa nghena na yena a humesa vonelo.
  39. 39Hikuva i ntirho lowu a wu foromeriwile wanuna ntsena.
  40. 40Kambe Xidemokirasi a swi hangalasela le kule lee!
  41. 41Sweswi na vaEvha swo nyarhula na swibalesa,
  42. 42Futhi swi tirha onge mundzuku a swi nga ha tirhi.
  43. 43Ku fambisa emitirhweni a wu ta swi nyikiwa hi mani?
  44. 44Hikuva ndhawu ya wena a yi tiveka yi ri exitangeni ntsena.
  45. 45Kambe namuntlha vanhwanyana swi ba nhonga ehansi,
  46. 46Meno ya dzadzamela na matsolo ya gudlagudla.
  47. 47Xitanga xi ta vonaka loko yi chayile.
  48. 48Loko ri xa ku ya handzeriwa swivondlwana hinkwerhu ka hina.
  49. 49Namuntlha wansati u ba nhonga ephalamende,
  50. 50Vakhalabye va mimpandlha va rhurhumela,
  51. 51Futhi loko swi tikile na nyangwa va kombiwa hi rintiho,
  52. 52Va ta khawula ku n'wi vonela ebodhleleni.
  53. 53Hi ri wena Xidemokirasi hi ba mandla,
  54. 54Hi ku hluvulela xihuku eka nyimpi leyi u yi hluleke,
  55. 55Loko a ku nga ri wena u goveke 27 wa malembe emakorhweni ya tingwenya,
  56. 56Hina vavasati a hi ta va hi ri kwihi sweswi?
  57. 57Meno a va ta va va hi khuvutile khale!
  58. 58Vavanuna a va tlangela ehenhla ka hina va tiololela eka hina.
  59. 59Kambe hi ri wanuna a ringeti sweswi!
  60. 60U ta tisola a lo ba, hi khwiri.
  61. 61Hi ri u nga rivali ku khensa Xidemokirasi,
  62. 62Ku va wansati eka leyi Afrika-Dzonga a ka ha ri nkhavi.
  63. 63Sweswi ntswele yi rhangela tihomu ti ya nwa mati ti tlhela ti kolwa.
  64. 64Ingi moya waku wu nga wisa hi kurhula Madiba,
  65. 65U khatsile ndzima ya tindzima yi lo juu!
  66. 66Se swi le mavokweni ya hina.
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ntila wa 20 lowu nge: 'Ina, hungu ro huma enon'weni wa wansati a ri bakanyiwa' wu hlamusela leswaku wansati loko o ringeta ku vulavula a a nga …
Paper 2Poetry(3 marks)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 3.4

Read the poem

VAMANANA VA AFRIKA-DZONGA – ME Mhinga

  1. 1Timpecani ti dzudzekile,
  2. 2Ti nyulekile,
  3. 3Emavokweni,
  4. 4Ebyongweni,
  5. 5Eririn'wini,
  6. 6Emilengeni.
  7. 7Ha khensa wena Xidemokirasi u nga ti chucha.
  8. 8Loko Xidemokirasi a nga se yi lamula,
  9. 9I wansati wa ka mani loyi a titirhela?
  10. 10Futhi a titirhela ni mitirho leyi a yi yirisiwa no yi khumba kunene loku?
  11. 11Kasi a yo yiriseriwa mona.
  12. 12Vuswikoti byi pfaleriwile eswandleni swa yena.
  13. 13Lebyi loko byi humesiwa sweswi va salaka va tikhomile swilebvu ntsena.
  14. 14A ta va n'wana wa mani,
  15. 15Loyi a ta pfumeleriwa ku tirhisa byongo,
  16. 16Ku ehleketa no pimapima timhaka etikweni a ri waxisati?
  17. 17Kambe loko ku ri wansati wa n'wana Xidemokirasi,
  18. 18U pimapima makungu va sala va anhlamisile ni milomo gabaa!
  19. 19U ba xigandlu makungu ya pasa handle ko dlidlimbetiwa.
  20. 20Ina, hungu ro huma enon'weni wa wansati a ri bakanyiwa.
  21. 21Futhi a ri tiveka ri phyama bya nyamatana.
  22. 22Futhi no tipfala tindleve a va tipfala leswaku va nga ri twi rito rakwe.
  23. 23Loko o tokolo, a a ta bomodziwa a pfimba nomo lowu!
  24. 24Kambe ku khensa hi ku tlherisela eka wena Xidemokirasi,
  25. 25Wena loyi a vekeke rito:
  26. 26Wansati na yenavu i munhu;
  27. 27Wa faneriwa hi ku ahlamisavu nomo,
  28. 28A chulula ta le xifuveni,
  29. 29Handle ka ku monyiwa.
  30. 30Rito ra wansati se ra twakalavu,
  31. 31Ra veka nawu wu landzeleriwa,
  32. 32Ra ba nhonga ehansi ku alelana no xanisiwa,
  33. 33Kona loko o za a kolola!
  34. 34Mhaka yi endleka hi ku copeta ka tihlo,
  35. 35Malamulele ku ri yena Xidemokirasi.
  36. 36A wu ta nghena ehubyeni u ri wena mani?
  37. 37Kambe hi ku Xidemokirasi u yi lamurile,
  38. 38Wansati na yena wa nghena na yena a humesa vonelo.
  39. 39Hikuva i ntirho lowu a wu foromeriwile wanuna ntsena.
  40. 40Kambe Xidemokirasi a swi hangalasela le kule lee!
  41. 41Sweswi na vaEvha swo nyarhula na swibalesa,
  42. 42Futhi swi tirha onge mundzuku a swi nga ha tirhi.
  43. 43Ku fambisa emitirhweni a wu ta swi nyikiwa hi mani?
  44. 44Hikuva ndhawu ya wena a yi tiveka yi ri exitangeni ntsena.
  45. 45Kambe namuntlha vanhwanyana swi ba nhonga ehansi,
  46. 46Meno ya dzadzamela na matsolo ya gudlagudla.
  47. 47Xitanga xi ta vonaka loko yi chayile.
  48. 48Loko ri xa ku ya handzeriwa swivondlwana hinkwerhu ka hina.
  49. 49Namuntlha wansati u ba nhonga ephalamende,
  50. 50Vakhalabye va mimpandlha va rhurhumela,
  51. 51Futhi loko swi tikile na nyangwa va kombiwa hi rintiho,
  52. 52Va ta khawula ku n'wi vonela ebodhleleni.
  53. 53Hi ri wena Xidemokirasi hi ba mandla,
  54. 54Hi ku hluvulela xihuku eka nyimpi leyi u yi hluleke,
  55. 55Loko a ku nga ri wena u goveke 27 wa malembe emakorhweni ya tingwenya,
  56. 56Hina vavasati a hi ta va hi ri kwihi sweswi?
  57. 57Meno a va ta va va hi khuvutile khale!
  58. 58Vavanuna a va tlangela ehenhla ka hina va tiololela eka hina.
  59. 59Kambe hi ri wanuna a ringeti sweswi!
  60. 60U ta tisola a lo ba, hi khwiri.
  61. 61Hi ri u nga rivali ku khensa Xidemokirasi,
  62. 62Ku va wansati eka leyi Afrika-Dzonga a ka ha ri nkhavi.
  63. 63Sweswi ntswele yi rhangela tihomu ti ya nwa mati ti tlhela ti kolwa.
  64. 64Ingi moya waku wu nga wisa hi kurhula Madiba,
  65. 65U khatsile ndzima ya tindzima yi lo juu!
  66. 66Se swi le mavokweni ya hina.
Eka ntila wa 48 lowu nge: 'Loko ri xa ku ya handzeriwa swivondlwana hinkwerhu ka hina' mutlhokovetseri u tirhisile rito 'swivondlwana'. Nyika nhlamuselo ya rona ya masiku hinkwawo u tlhela u kombisa hilaha a ri tirhiseke hakona eka xitlhokovetselo lexi.

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 3.5

Read the poem

VAMANANA VA AFRIKA-DZONGA – ME Mhinga

  1. 1Timpecani ti dzudzekile,
  2. 2Ti nyulekile,
  3. 3Emavokweni,
  4. 4Ebyongweni,
  5. 5Eririn'wini,
  6. 6Emilengeni.
  7. 7Ha khensa wena Xidemokirasi u nga ti chucha.
  8. 8Loko Xidemokirasi a nga se yi lamula,
  9. 9I wansati wa ka mani loyi a titirhela?
  10. 10Futhi a titirhela ni mitirho leyi a yi yirisiwa no yi khumba kunene loku?
  11. 11Kasi a yo yiriseriwa mona.
  12. 12Vuswikoti byi pfaleriwile eswandleni swa yena.
  13. 13Lebyi loko byi humesiwa sweswi va salaka va tikhomile swilebvu ntsena.
  14. 14A ta va n'wana wa mani,
  15. 15Loyi a ta pfumeleriwa ku tirhisa byongo,
  16. 16Ku ehleketa no pimapima timhaka etikweni a ri waxisati?
  17. 17Kambe loko ku ri wansati wa n'wana Xidemokirasi,
  18. 18U pimapima makungu va sala va anhlamisile ni milomo gabaa!
  19. 19U ba xigandlu makungu ya pasa handle ko dlidlimbetiwa.
  20. 20Ina, hungu ro huma enon'weni wa wansati a ri bakanyiwa.
  21. 21Futhi a ri tiveka ri phyama bya nyamatana.
  22. 22Futhi no tipfala tindleve a va tipfala leswaku va nga ri twi rito rakwe.
  23. 23Loko o tokolo, a a ta bomodziwa a pfimba nomo lowu!
  24. 24Kambe ku khensa hi ku tlherisela eka wena Xidemokirasi,
  25. 25Wena loyi a vekeke rito:
  26. 26Wansati na yenavu i munhu;
  27. 27Wa faneriwa hi ku ahlamisavu nomo,
  28. 28A chulula ta le xifuveni,
  29. 29Handle ka ku monyiwa.
  30. 30Rito ra wansati se ra twakalavu,
  31. 31Ra veka nawu wu landzeleriwa,
  32. 32Ra ba nhonga ehansi ku alelana no xanisiwa,
  33. 33Kona loko o za a kolola!
  34. 34Mhaka yi endleka hi ku copeta ka tihlo,
  35. 35Malamulele ku ri yena Xidemokirasi.
  36. 36A wu ta nghena ehubyeni u ri wena mani?
  37. 37Kambe hi ku Xidemokirasi u yi lamurile,
  38. 38Wansati na yena wa nghena na yena a humesa vonelo.
  39. 39Hikuva i ntirho lowu a wu foromeriwile wanuna ntsena.
  40. 40Kambe Xidemokirasi a swi hangalasela le kule lee!
  41. 41Sweswi na vaEvha swo nyarhula na swibalesa,
  42. 42Futhi swi tirha onge mundzuku a swi nga ha tirhi.
  43. 43Ku fambisa emitirhweni a wu ta swi nyikiwa hi mani?
  44. 44Hikuva ndhawu ya wena a yi tiveka yi ri exitangeni ntsena.
  45. 45Kambe namuntlha vanhwanyana swi ba nhonga ehansi,
  46. 46Meno ya dzadzamela na matsolo ya gudlagudla.
  47. 47Xitanga xi ta vonaka loko yi chayile.
  48. 48Loko ri xa ku ya handzeriwa swivondlwana hinkwerhu ka hina.
  49. 49Namuntlha wansati u ba nhonga ephalamende,
  50. 50Vakhalabye va mimpandlha va rhurhumela,
  51. 51Futhi loko swi tikile na nyangwa va kombiwa hi rintiho,
  52. 52Va ta khawula ku n'wi vonela ebodhleleni.
  53. 53Hi ri wena Xidemokirasi hi ba mandla,
  54. 54Hi ku hluvulela xihuku eka nyimpi leyi u yi hluleke,
  55. 55Loko a ku nga ri wena u goveke 27 wa malembe emakorhweni ya tingwenya,
  56. 56Hina vavasati a hi ta va hi ri kwihi sweswi?
  57. 57Meno a va ta va va hi khuvutile khale!
  58. 58Vavanuna a va tlangela ehenhla ka hina va tiololela eka hina.
  59. 59Kambe hi ri wanuna a ringeti sweswi!
  60. 60U ta tisola a lo ba, hi khwiri.
  61. 61Hi ri u nga rivali ku khensa Xidemokirasi,
  62. 62Ku va wansati eka leyi Afrika-Dzonga a ka ha ri nkhavi.
  63. 63Sweswi ntswele yi rhangela tihomu ti ya nwa mati ti tlhela ti kolwa.
  64. 64Ingi moya waku wu nga wisa hi kurhula Madiba,
  65. 65U khatsile ndzima ya tindzima yi lo juu!
  66. 66Se swi le mavokweni ya hina.
Xivutiso lexi nga eka ntila wa 43 lowu nge: 'Ku fambisa emitirhweni a wu ta swi nyikiwa hi mani?' xi tshikelela/tiyisisa yini?

Written question: work out your answer first (in your head or on paper), then check the memo.

Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 4.3

Read the poem

U NGA DUNGI XIHLOVO – NW Phakula

  1. 1Leswi mi ngo hlambelana emahlweni ka vanhu, ya kona mati yo kala xilavi?
  2. 2Mundzuku mi ta tlhelelanisana ku yini?
  3. 3Tolo kunene a swi ri swinene swa n'wina vambirhi.
  4. 4Buti n'wana mhani emarhumbini va tlhelela.
  5. 5Munhu u hlambanya se a lo gaa, hi xikosi ntsena.
  6. 6Buti u nga tikhalambisi hi ku poyila nsati,
  7. 7Nsati loyi a nga yena a mi humeseke elawini ra tinghwendza,
  8. 8Nsati loyi mi nga n'wi hlawula exikarhi ka vavasati va ntsandzavahlayi,
  9. 9Nsati loyi a mi hamba mi tiba xifuva mi ku wo fana na yena a nga kona emisaveni hinkwayo.
  10. 10Se namuntlha ku lo tswariwa wo fana kumbe ku tlula yena?
  11. 11Buti, u ta tikomba yini tinhloko leti u n'wi rhwexeke tona namuntlha?
  12. 12Leswi mi ngo famba mi peperha ta le hansi ka xihlungwana a mi nga tisoli?
  13. 13Leswi mi ngo hlambela xihlovo mundzuku mi ya timula kwihi torha?
  14. 14Leswi u ngo ticelela sirha wa ha hanya n'wana manana u ta etlela vurhongo?
  15. 15U nga yi hi vanhu n'wana mhani, emarhumbini va tlhelela.
  16. 16Leswi tolo wa siku mi nga te mi ta hambanyisiwa hi rifu ke?
  17. 17Kumbe se rifu ri se ri gongondzile ekamareni ya wena buti?
  18. 18Hi vikele na hinavu hi ta famba hi lava homu,
  19. 19Homu yo phamela vayoweri na vakhandlivanhlonge,
  20. 20Hi ta wisa ku hlamula vana miharihari.
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Eka ntila wa 5 loko mutlhokovetseri a ku: 'Munhu u hlambanya se a lo gaa, hi xikosi ntsena', u vula leswaku munhu u hlambanya ntsena loko a …
Paper 2Poetry(1 mark)

NSC November 2024 · Paper 2 · Question 5.3

Read the poem

NDZI TSHIKENI MINA! – MD Ndove

  1. 1I mani wa movha loyi a nga n'wi tivi Japisa wa ka Mahanci?
  2. 2Xinhwanyetana xo yimeka bya ximhuntana.
  3. 3Kambe nhamu ya xona a yi ri ya nhuntlwa.
  4. 4Vamathekisi, va tithendara, vamakhwiri, a va n'wi kayelangi.
  5. 5I mani a ta n'wi tshinya?
  6. 6Leswi a ri manga-yo-bola-maonha-totala- enon'weni wakwe ke?
  7. 7Leswi a nga chavi ku teka mpfundze a chela munhu enhlokweni yakwe ke?
  8. 8A lava ko ku tshikiwa a tidyela.
  9. 9Kwala misaveni yaleyi …
  10. 10I mani a nga nghwazi yo dyela?
  11. 11Vonani leswi a nga xiswona ihiwani.
  12. 12Loko ro xa ra mundzuku pthuuu, hi lama, swa ka vona swi ta va swi ri na yena.
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Loko mutlhokovetseri eka ntila wa 3 a ku: 'Kambe nhamu ya xona a yi ri ya nhuntlwa', ku ya hi xitlhokovetselo lexi u hlamusela leswaku munhu loyi a a … ngopfu vavanuna.

Tip: press A–D to answer multiple choice, → for the next question.

Find a paper

2027

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)Papers coming soon
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)Papers coming soon

2026

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)Papers coming soon

2025

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)

2024

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)

2023

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)

2022

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)

2021

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)

2020

TermDownload Links
Term 1 (March/April)Papers coming soon
Term 2 (May/June)Papers coming soon
Term 3 (August/September)Papers coming soon
Term 4 (November)

Study Guides

Xitsonga HL Grade 12 Exam Guide

How the final Xitsonga HL exam is set out, taken from the cover and instruction pages of the DBE November 2025 question papers.

Xitsonga HL Paper 1

  • 70 marks
  • 2 hours
  • 11 pages
  • November 2025
SectionWhat it coversMarksSuggested time
AComprehension (Xikambelantwisiso)3050 min
BSummary (Nkomiso)1030 min
CLanguage Structures and Conventions (Swiaki na milawu ya matirhiselo ya ririmi)3040 min
Instructions on the paper
  1. Read ALL the instructions carefully.
  2. Answer ALL the questions.
  3. Start EACH section on a NEW page.
  4. Number your answers as numbered in this question paper.
  5. Leave a line after each answer.
  6. Pay attention to spelling and sentence construction.
  7. Write neatly and legibly.

Xitsonga HL Paper 2

  • 80 marks
  • 2½ hours
  • 38 pages
  • November 2025
SectionWhat it coversMarksSuggested time
APoetry (Vutlhokovetseri)Two prescribed poems plus the compulsory unseen poem3040 min
BNovhele/Mfuwo wa rixakaAnswer ONE question2555 min
CDrama (Ntlangu)Answer ONE question2555 min

Section A: answer TWO prescribed poems and the compulsory unseen poem; Section B: answer ONE question; Section C: answer ONE question

Instructions on the paper
  1. Do NOT try to read the whole paper; use the table of contents on page 4 to choose your questions.
  2. Answer FIVE questions: THREE in Section A, ONE in Section B and ONE in Section C.
  3. In Sections B and C answer ONE essay question and ONE contextual question: an essay question in Section B means a contextual question in Section C, and the other way round.
  4. Answer only questions on the books you studied.
  5. Poetry essay: about 250–300 words; essays in Sections B and C: about 400–450 words.
  6. Start EACH section on a NEW page.
  7. Write neatly and legibly.

Xitsonga HL Paper 3

  • 100 marks
  • 3 hours
  • 5 pages
  • November 2025
SectionWhat it coversMarksSuggested time
AEssay (Xitsalwana)Answer ONE question50100 min
BTransactional Texts (Xitshuriwa xa xitsalwambiko (2 x 25))Answer TWO questions5080 min

Section A: answer ONE question; Section B: answer TWO questions

Instructions on the paper
  1. Answer ONE question in Section A and TWO in Section B.
  2. Write in the language you are being tested in.
  3. Start EACH section on a NEW page.
  4. Plan, edit and proofread your work; the plan must come BEFORE the text.
  5. The title is NOT counted in the word count.
  6. Essay: 400–450 words; each transactional text: 180–200 words.
  7. Write neatly and legibly.

Xitsonga HL Grade 12 Questions and Answers

How many papers do you write for Xitsonga HL in Grade 12?

3 papers: Paper 1 (70 marks, 2 hours), Paper 2 (80 marks, 2½ hours) and Paper 3 (100 marks, 3 hours). These facts are from the DBE November 2025 question papers.

What is in Xitsonga HL Paper 1?

In the November 2025 paper: Section A: Comprehension (30 marks); Section B: Summary (10 marks); Section C: Language Structures and Conventions (30 marks).

What is in Xitsonga HL Paper 2?

In the November 2025 paper: Section A: Poetry (30 marks); Section B: Novhele/Mfuwo wa rixaka (25 marks); Section C: Drama (25 marks). Section A: answer TWO prescribed poems and the compulsory unseen poem; Section B: answer ONE question; Section C: answer ONE question.

What is in Xitsonga HL Paper 3?

In the November 2025 paper: Section A: Essay (50 marks); Section B: Transactional Texts (50 marks). Section A: answer ONE question; Section B: answer TWO questions.

How long is the Xitsonga HL question paper?

In November 2025, Paper 1 had 11 pages, Paper 2 had 38 pages and Paper 3 had 5 pages.

Which Xitsonga HL past papers are on this page?

72 files from 2020 to 2026, covering the June and November exams. They are listed by year and term above, and each one opens as a PDF.

Are the Xitsonga HL memos included?

Yes. 34 of the files are memos (marking guidelines). Each memo is listed next to its question paper.

Is there a Xitsonga HL practice quiz?

Yes. The exam questions quiz on this page has 49 questions taken word for word from real DBE Xitsonga HL papers. The memo answer shows after you try each question.